Natalia SarasvatiJak rozumieć zachowania seksualne dzieci i młodzieży?
Umiejętność rozpoznawania charakteru zachowań seksualnych u najmłodszych jest kluczowa dla ich prawidłowego rozwoju. Dzięki właściwej reakcji dorośli mogą skutecznie wspierać zdrową seksualność oraz chronić młodych ludzi przed potencjalnym krzywdzeniem. Warto pamiętać, że seksualność to integralna część tożsamości każdego człowieka, która towarzyszy nam i zmienia się przez całe życie.
Naturalnym zjawiskiem jest to, że dzieci i młodzież wyrażają swoją seksualność na różnych etapach rozwoju. Prawidłowe zachowania mogą objawiać się poprzez zabawę, zadawane pytania a także budowanie relacji z rówieśnikami, warto jednak zauważyć, że seksualność nie ogranicza się jedynie do konkretnych czynności. Przejawia się także w ciekawości świata, wypowiedziach oraz potrzebie dotyku. Niekiedy może ona jednak przybierać formę zachowań ryzykownych. Rolą opiekunów jest zapewnienie ochrony i wsparcia dzieciom, których działania mogą narażać je na niebezpieczeństwo lub wyrządzać krzywdę innym.
Czynniki ryzyka i rola opiekunów w rozwoju dziecka
Istnieje wiele czynników, które wpływają na rozwój seksualny i mogą zwiększać ryzyko wystąpienia niepokojących zachowań. Prawdopodobieństwo doświadczenia lub przejawiania krzywdzących zachowań seksualnych wzrasta m.in. w przypadku osób z niepełnosprawnością (np. intelektualną). Szczególną uwagę należy poświęcić dzieciom, które wcześniej doświadczyły krzywdzenia lub innych zdarzeń zakłócających proces socjalizacji.
Dorośli sprawujący opiekę nad takimi dziećmi mają szczególny obowiązek przekazania im niezbędnej wiedzy oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. Otoczenie, w którym młodzi ludzie dorastają i nawiązują kontakty, w znacznym stopniu kształtuje ich postawy oraz wiedzę o świecie. Podczas analizy zachowań dziecka zawsze należy brać pod uwagę kontekst społeczny, kulturowy oraz sytuację rodzinną.
Jak właściwie analizować zachowania seksualne?
Aby poprawnie zidentyfikować charakter i znaczenie danego zachowania, należy analizować je w określonym kontekście. Kluczowe jest uwzględnienie wieku oraz poziomu rozwoju zarówno dziecka, jak i innych osób zaangażowanych w daną sytuację.
Istotne znaczenie mają również:
Miejsce, w którym dochodzi do zachowania.
-
Częstotliwość występowania danej czynności.
-
Powody i motywacje, dla których dziecko podejmuje określone działania.
Właściwa ocena wymaga posłużenia się sprawdzonymi modelami zachowań, które przyporządkowują konkretne przykłady do odpowiednich grup wiekowych. Należy pamiętać, że każde dziecko, podobnie jak dorosły, potrzebuje rzetelnej wiedzy na temat seksualności oraz niezachwianego poczucia bezpieczeństwa.
Dzieci | 4-5 LAT
ZACHOWANIA PRAWIDŁOWE
- brak zawstydzenia nagością dotykanie swojego ciała i genitaliów
- masturbacja nie dominująca nad innymi formami codziennej aktywności
- zainteresowanie częściami i funkcjami ciała dotykanie genitaliów dzieci podczas zabawy np. w kąpieli
- uczestnictwo w zabawach naśladujących codzienne życie (zabawa w lekarza, rodzinę), związanych z oglądaniem lub dotykaniem części ciała znajomych dzieci
- zainteresowanie intymnymi częściami ciała osób dorosłych (piersi, pośladki lub genitalia)
- ciekawość i pytania dotyczące sfery seksualnej, np. skąd się biorą dzieci
ZACHOWANIA NIEPOKOJĄCE
- przedkładanie masturbacji nad inne formy aktywności
- uporczywe obserwowanie innych osób w trakcie czynności seksualnych, w toalecie lub nagich
- wchodzenie za innymi osobami do toalety czy łazienki, próby ich dotykania uporczywe dotykanie genitaliów / intymnych części ciała innych dzieci
- próby dotykania lub dotykanie intymnych części ciała osób dorosłych – piersi, pośladków lub genitaliów
- dotykanie genitaliów zwierząt mimo upomnień ze strony dorosłych
ZACHOWANIA KRZYWDZĄCE
- kompulsywna masturbacja, która może powodować urazy albo jest szczególnie uporczywa
- uporczywe poruszanie tematyki seksualnej w rozmowach, pracach plastycznych lub zabawie
- ujawnienie przez dziecko wykorzystywania seksualnego
- uporczywe naśladowanie zachowań erotycznych lub czynności seksualnych
- natarczywe dotykanie genitaliów / intymnych części ciała innych osób
- przymuszanie innych dzieci do czynności seksualnych
- podejmowanie zachowań seksualnych z innymi dziećmi, m.in. penetracja przy użyciu przedmiotów
- masturbowanie innych
- seks oralny
- wystąpienie choroby przenoszonej drogą płciową
Dzieci | 6-10 LAT
ZACHOWANIA PRAWIDŁOWE
-
Kształtujące się poczucie wstydu związanego z nagością.
-
Dotykanie swoich genitaliów.
-
Masturbacja – z rosnącą świadomością, że jest to czynność prywatna.
-
Zaciekawienie genitaliami innych dzieci (zabawa „w doktora”, wzajemne pokazywanie genitaliów).
-
Zaciekawienie seksualnością, np. pytania dotyczące tego, skąd się biorą dzieci, płci, związków, czynności seksualnych.
-
Wypowiedzi z użyciem wulgaryzmów, wyrazów opisujących czynności fizjologiczne lub nazw intymnych części ciała.
ZACHOWANIA NIEPOKOJĄCE
-
Przedkładanie masturbacji nad inne formy aktywności.
-
Masturbacja w miejscach publicznych, z udziałem innych i/lub prowadząca do urazów.
-
Wypowiedzi, prace plastyczne, zabawy o jawnie seksualnym charakterze.
-
Natarczywe pytania dotyczące seksualności, mimo otrzymania odpowiedzi.
-
Rozbieranie się i/lub eksponowanie intymnych części ciała w miejscach publicznych, mimo zwracania uwagi na niewłaściwość tego zachowania.
-
Podglądanie innych nago, dotykanie ich intymnych części ciała.
-
Dążenie do obnażania innych dzieci (ściąganie spodni, podnoszenie spódniczek) mimo upomnień.
-
Uporczywe naśladowanie relacji erotycznych, angażowanie w te czynności innych dzieci i dorosłych.
-
Dotykanie genitaliów zwierząt mimo zakazów.
-
Używanie Internetu lub telefonu komórkowego do kontaktowania się z osobami nieznajomymi i przekazywanie danych umożliwiających identyfikację.
ZACHOWANIA KRZYWDZĄCE
-
Kompulsywna masturbacja, np. prowadząca do samookaleczania.
-
Poszukiwanie „widowni” dla prezentowania zachowań seksualnych.
-
Ujawnienie przez dziecko wykorzystywania seksualnego.
-
Agresja rówieśnicza zawierająca elementy agresji seksualnej, np. rozbieranie i dotykanie rówieśników wbrew ich woli.
-
Groźby seksualne w listach, rysunkach lub SMS-ach.
-
Zachowania seksualne z udziałem dużo młodszych lub słabiej rozwiniętych dzieci.
-
Symulowanie lub uczestniczenie w czynnościach seksualnych wykraczających poza zachowania typowe dla wieku, takich jak seks oralny czy stosunek płciowy.
-
Aktywność seksualna z udziałem zwierząt.
-
Przekazywanie nieznajomym przez Internet albo telefon danych umożliwiających identyfikację.
-
Przekazywanie wizerunków o charakterze seksualnym.
-
Wystąpienie choroby przenoszonej drogą płciową.
Młodzież młodsza | 11-14 LAT
ZACHOWANIA PRAWIDŁOWE
-
rosnąca potrzeba prywatności
-
masturbacja na osobności
-
zaciekawienie i poszukiwanie informacji na temat seksualności
-
rozmowy o seksie
-
zainteresowanie i/lub uczestnictwo w młodzieńczych związkach („chodzenie” z chłopakiem/dziewczyną)
-
przytulanie się, całowanie, dotykanie ze znajomymi rówieśnikami
-
wzajemne oglądanie i porównywanie intymnych części ciała wśród rówieśników tej samej płci
ZACHOWANIA NIEPOKOJĄCE
-
przedkładanie masturbacji nad inne formy aktywności
-
masturbacja w miejscach publicznych, z udziałem innych i/lub prowadząca do urazów
-
uporczywe wypowiedzi, prace plastyczne, zabawy o charakterze seksualnym lub zawierające groźby seksualne
-
poszukiwanie materiałów dla dorosłych – np. filmów, gier czy publikacji internetowych zawierających treści seksualne
-
wielokrotne wyrażanie obawy przed ciążą lub chorobami przenoszonymi drogą płciową
-
wyraźna zmiana w zachowaniu – np. flirtowanie w sposób typowy dla starszej młodzieży lub osób dorosłych
-
preferowanie relacji z istotnie starszymi nastolatkami bądź dorosłymi
-
podejmowanie czynności seksualnych z rówieśnikiem, wykraczających poza zachowania typowe dla wieku np. głębokie pocałunki, wzajemna masturbacja, seks oralny i/lub stosunek płciowy ze znajomym partnerem w podobnym wieku i o zbliżonym stopniu rozwoju
-
używanie Internetu lub telefonu komórkowego do kontaktowania się z osobami nieznajomymi i przekazywanie danych umożliwiających identyfikację
ZACHOWANIA KRZYWDZĄCE
-
kompulsywna masturbacja, np. prowadząca do samookaleczenia
-
poszukiwanie „widowni” dla prezentowania zachowań seksualnych
-
nakłanianie innych osób do aktywności seksualnej przy użyciu technik uwodzenia, takich jak prezenty, kłamstwa czy pochlebstwa
-
zmuszanie innych do czynności seksualnych
-
seks oralny i/lub stosunek płciowy z osobami istotnie różniącymi się wiekiem, stopniem rozwoju
-
celowe przesyłanie i/lub publikowanie wizerunków o charakterze seksualnym, przedstawiających siebie lub inną osobę, w tym pornografii dziecięcej
-
utrzymane w tajemnicy przed znajomymi czy osobami dorosłymi umówienie się na spotkanie z osobą poznaną przez Internet
-
kontakty seksualne ze zwierzętami
-
aktywność seksualna w zamian za pieniądze lub inne korzyści materialne
-
wystąpienie choroby przenoszonej drogą płciową albo ciąży
Młodzież | 15-17 LAT
ZACHOWANIA PRAWIDŁOWE
-
wyraźna potrzeba prywatności
-
masturbacja na osobności
-
poszukiwanie informacji na temat seksualności
-
oglądanie materiałów erotycznych w celu osiągnięcia podniecenia seksualnego
-
rozmowy zawierające treści jawnie seksualne, wulgaryzmy i żarty o podtekście seksualnym
-
zainteresowanie i/lub bycie w związku z osobą tej samej lub odmiennej płci
-
czynności seksualne z partnerem w podobnym wieku i o podobnym stopniu rozwoju
ZACHOWANIA NIEPOKOJĄCE
-
zaabsorbowanie seksualnością zakłócające codzienne funkcjonowanie
-
celowe podglądanie innych gdy są nago lub w trakcie czynności seksualnych
-
jawne wypowiedzi, prace plastyczne lub czynności, które są obsceniczne lub zawierają groźby seksualne
-
eksponowanie intymnych części ciała w miejscach publicznych, w obecności rówieśników – np. obnażanie się
-
wykorzystywanie Internetu lub telefonu komórkowego do przesyłania i odbierania wizerunków seksualnych innej osoby za jej zgodą
-
wystąpienie ciąży lub choroby przenoszonej drogą płciową
ZACHOWANIA KRZYWDZĄCE
-
kompulsywna masturbacja, np. prowadząca do samookaleczenia
-
masturbacja w miejscach publicznych
-
poszukiwanie „widowni” dla prezentowania zachowań seksualnych
-
szczególne zainteresowanie agresywną i/lub nielegalną pornografią np. dziecięcą
-
seks oralny i/lub stosunek płciowy z osobami istotnie różniącymi się wiekiem, stopniem rozwoju
-
nakłanianie innych osób do aktywności seksualnej przy użyciu technik uwodzenia. Takich jak prezenty, kłamstwa czy pochlebstwa
-
zmuszanie innych do czynności seksualnych
-
świadome przesyłanie i/lub publikowanie seksualnych wizerunków innej osoby bez jej zgody
-
utrzymane w tajemnicy przed znajomymi czy osobami dorosłymi umówienie się na spotkanie z osobą poznaną przez Internet
-
kontakty seksualne ze zwierzętami
-
aktywność seksualna w zamian za pieniądze, korzyści materialne, możliwość mieszkania, narkotyki lub alkohol
-
ryzykowne zachowania seksualne. Takie jak: seks bez zabezpieczenia, podejmowanie czynności seksualnych pod wpływem alkoholu czy narkotyków, kontakty seksualne z wieloma partnerami i/lub częste zmiany partnera
